Gece İdrara Kalkma (Noktüri) Neden Olur?
Noktüri tanım gece uyku iki veya daha fazla kez idrara kalkma uyanma-idrar yapma-tekrar uyuma döngüsü uyku kalitesi bozukluğu günlük yaşam etkilenme yorgunluk-konsantrasyon azalma, prevalans yaşla artış yirty yaş yüzde yirmy-elli yaş yüzde elli-yetmiş yaş yüzde seksen kadın-erkek benzer sıklık yaşlılarda en sık uyku şikayeti, etki yaşam kalitesi uyku parçalanması düşme riski artışı özellikle yaşlı karanlıkta yönelme bozukluğu kırık-yaralanma, mortalite risk artışı kardiyovasküler olay gece kan basıncı yüksek-uyku yoksunluğu stres hormonu artışı depresyon-anksiyete sosyal izolasyon ve fizyolojik normal gece idrar üretimi antidiüretik hormon ADH-vazopressin hipofiz arka lob gece artışı su geri emilimi böbrek tübül idrar konsantrasyon hacim azalma altıyüz ila sekizyüz ml yirmidört saatte üçte biri gece üçte iki gündüz, mesane kapasitesi normal dörtyüz ila beşyüz ml tek miksiyon gece dolum altı ila sekiz saat uyku kesintisiz yaşlılarda azalma üçyüz ml altı sık idrara kalkma mevcuttur. Patofizyolojik mekanizmalar noktürel poliyüri gece idrar üretimi artışı toplam idrarın üçte birinden fazla gece orantısız üretim nedenleri ADH yetersizliği vazopressin salınımı azalma-direnci böbrek tübül cevapsızlığı, sıvı alımı akşam fazla su-çay-kahve-alkol gece önce iki saat sınırlandırma önemli, alt ekstremite ödemi gün boyunca toplanan sıvı yatınca mobilize venöz dönüş artışı atrial natriüretik peptid ANP salınımı böbrek su atılımı kalp yetmezliği-venöz yetmezlik-lenfatik obstrüksiyon, uyku apnesi obstrüktif uyku apne sendromu OSAS gece hipoksi-hiperkapni ANP artışı idrar üretimi artışı hormonal bozukluk, global poliyüri tüm gün idrar artışı yirmidört saat üçbin ml üzeri nedenleri diyabetes mellitus kontrolsüz kan şekeri glukozüri ozmotik diürez, diyabetes insipidus ADH eksikliği santral-ADH direnci nefrojenik su geri emilim yok seyreltik bol idrar, primer polidipsi psikolojik aşırı su içme davranışsal, hiperkalsemi-hipokalemi elektrolit dengesizliği tübüler fonksiyon bozukluğu, azalmış mesane kapasitesi fonksiyonel kapasite düşük nedenleri mesane aşırı aktivitesi overactive bladder OAB detrusor kasılma istemsiz urgency ani şiddetli idrara çıkma hissi,방mesane çıkış obstrüksiyonu prostat büyümesi BPH-mesane boynu darlığı-üretral striktur dolum bozukluğu rezidüel idrar artışı fonksiyonel kapasite azalma, interstisyel sistit-ağrılı mesane kronik inflamasyon kapas ite azalma ağrı-urgency, nörojenik mesane spinal kord hasarı-multipl skleroz-Parkinson detrusor-sfinkter diskoordinasyon, radyasyon sistiti pelvik radyoterapi sonrası fibrozis kapasite azalma kanama-ağrı, mesane tümörü kitle etkisi-irritasyon-kanama kapasite azalma hematüri eşlik, uyku bozuklukları primer insomni uykuya dalma-sürdürme zorluğu uyanıklık sırasında idrar hissi algılama artışı psikofizyolojik, huzursuz bacak sendromu RLS uyku başlangıcı bacak rahatsızlığı hareket etme isteği uyanma-idrar çakışma, periyodik bacak hareketi PLMD uyku sırasında bacak sıçraması uyku parçalanması uyanma fırsatçı idrar, uyku apnesi arousal uyanma sık idrar tetikleme-ANP artışı çift mekanizma ve diğer faktörler yaşlanma fizyolojik değişiklikler ADH salınımı azalma mesane elastisite kaybı kollajen artışı kapasite azalma prostat büyümesi erkek yüzde elli altmış yaş üzeri, ilaçlar diüretikler furosemid-hidroklorotiazid akşam alımı gece diürez, kalsiyum kanal blokeri periferik ödem sıvı mobilizasyonu, alfa bloker doksazosin-terazosin mesane boynu gevşetme urgency artışı, antikolinerjik ilaçlar paradoksal bazı kişi idrar retansiyonu overflow inkontinans, kafein-alkol diüretik etki mesane irritasyonu akşam sınırlama, tıbbi durumlar kalp yetmezliği gün boyunca alt ekstremite ödem gece yatınca sıvı mobilizasyon böbreğe venöz dönüş ANP diürez, kronik böbrek hastalığı konsantrasyon yeteneği azalma seyreltik bol idrar poliüri, karaciğer sirozu-hipoalbuminemi ödem-asit sıvı üçüncü boşluk gece mobilizasyon, hipertansiyon gece kan basıncı yüksek non-dipper-reverse dipper böbrek perfüzyon artışı diürez, periferik vasküler hastalık-venöz yetmezlik alt ekstremite ödem ven kapak yetmezliği-lenfatik obstrüksiyon yatınca drenaj ve gebelik uterus büyümesi mesaneye bası kapasite azalma hormonal değişiklikler progesteron gevşetme üçüncü trimester yaygın mevcuttur. Değerlendirme ve tanı öykü detaylı başlangıç yaşı-süre gece kaç kez uyandığı öncesi iki saat sıvı alımı tip-miktar kafein-alkol, gündüz sıklık-urgency-zayıf akım obstrüktif semptom hesitancy-intermittency-dribbling, uyku kalitesi uykuya dalma-sürdürme zorluğu horlama-apne tanıklığı-gündüz uyuklama, tıbbi geçmiş diyabet-kalp yetmezliği-hipertansiyon-nörolojik hastalık-pelvik cerrahi-radyoterapi, ilaçlar diüretik zamanı-antihipertansif-antikolinerjik-sedatif-alfa bloker, yaşam tarzı kafein-alkol tüketimi akşam sıvı alımı sigara mesane irritasyonu, miksiyon günlüğü bladder diary üç gün kayıt yirmidört saat saat-miktar-aktivite her miksiyon zamanı-hacim ölçümü özgül ölçek kap, noktürel poliyüri hesaplama gece idrar hacmi toplam yirmidört saat oran üçte birden fazla poliyüri üçbin ml üzeri yirmidört saat global, fonksiyonel kapasite en büyük tek miksiyon hacmi gündüz maksimal mesane kapasitesi tahmini, fizik muayene vital bulgular kan basıncı-nabız-vücut ağırlığı-BMI obezite uyku apnesi risk, kardiyak muayene S üç galop-juguler venöz distansiyon-periferik ödem kalp yetmezliği hepatojuguler reflü, abdominal ele muayene mesane distansiyonu suprapubik dolgunluk retansiyon-obstrüksiyon böbrek palpasyon polikistik-hidronefrez, ekstremite muayene pretibial-sakral ödem pitting-non-pitting venöz yetmezliği-varisli venler-lenfatik şişlik, nörolojik muayene duyusal-motor defisit spinal kord-periferik nöropati refleksler hiperaktif-arefleksi nörojenik mesane, rektal tuşe erkek prostat boyut-sertlik-düzensizlik BPH-kanser-prostatit tonus sfinkter kontrol, pelvik muayene kadın pelvik organ prolapsusu sistosel-rektosel-uterin descensus vajinal muayene atrofi-kitle ve uyku değerlendirme Epworth Sleepiness Scale ESS gündüz uykululuk puanı on üzeri anormal, STOP-BANG questionnairehorlama-yorgunluk-gözlenen apne-kan basıncı-BMI-yaş-boyun çevresi-cinsiyet uyku apnesi riski, polisomnografi uyku çalışması apne-hipopne indeksi AHI obstrüktif santral ayırımı oksijen desatürasyonu mevcuttur. Laboratuvar testleri idrar analizi glikozüri diyabet-hematüri enfeksiyon-tümör-taş-glomerülonefrit proteinüri böbrek hastalığı bakteriüri-lökosit esteraz-nitrit enfeksiyon, idrar kültürü semptomatik UTI bakteri identifikasyonu-duyarlılık testi antibiyotik seçimi, kan testleri açlık glikozu-HbA1C diyabet tanısı-kontrolü yüzbin yüz mg/dL üzeri-yüzde altı buçuk üzeri, serum elektrolit sodyum-potasyum-kalsiyum diyabetes insipidus-hiperkalsemi-hipokalemi, BUN-kreatinin-eGFR böbrek fonksiyonu kronik böbrek hastalığı eGFR altmış altı azalmış, BNP-NT-proBNP kalp yetmezliği yüksek düzey yüzyüz pg/ml üzeri BNP dörtyüz üzeri NT-proBNP, TSH tiroid fonksiyonu hipotiroidi-hipertiroidi metabolik etki, PSA prostat spesifik antijen erkek elli yaş üzeri kanser tarama dört ng/ml üzeri şüpheli, osmolalite plazma-idrar diyabetes insipidus ayırımı su kısıtlama testi konsantrasyon yeteneği ve görüntüleme böbrek-mesane ultrasound hidronefronobstrüksiyon-polikistik böbrek-mesane duvar kalınlığı-rezidüel idrar post-void residual PVR yüz ml üzeri anormal iki yüz ml üzeri obstrüksiyon, üroflowmetry idrar akım hızı pik flow on beş ml/saniye altı obstrüksiyon ortalama flow sekiz altı düşük akım patern obstrüktif-zayıf detrusor, sistometrisi ürodinamik çalışma mesane basıncı-kapasite ölçümü detrusor aşırı aktivitesi-kompliyan azalması-obstrüksiyon invaziv kateter yerleştirme dolum-boşalma fazı, sistoskopi endoskopik muayene mesane-üretra direkt görselleştirme tümör-taş-divertikül-interstisyel sistit glomerulasyon-Hu nner lezyonu BPH prostat lobları prostatatik üretra daralması mevcuttur. Tedavi yaklaşımları davranışsal-yaşam tarzı sıvı yönetimi günlük yeterli alım ikibin ml dağılımı sabah-öğleden sonra fazla akşam sınırlı uyku öncesi iki saat ikibyüz ml altı, kafein-alkol kaçınma öğleden sonra kafein yok akşam alkol yok diüretik-irritan etki azaltma, bacak elevasyonu ödem mobilizasyonu öğleden sonra otuz ila altmış dakika bacak yükseltme kalp seviyesi üzeri yatmadan önce üç ila dört saat sıvı böbreğe gitsin gece azalma kompresyon çorap gündüz kullanım ödem önleme, mesane eğitimi zamanlanmış miksiyon iki ila üç saat ara gündüz boşaltma alışkanlığı kapasitesi artırma kademeli uzatma, double voiding çift boşaltma miksiyon sonrası birkaç dakika bekle tekrar deneme rezidüel idrar azaltma, uyku hijyeni düzenli uyku-uyanma saati gece yedi ila sekiz saat kaliteli uyku ortamı karanlık-sessiz-serin uyku apnesi tedavisi CPAP-BiPAP uyku kalitesi artışı arousal azalma, kilo kaybı obezite uyku apnesi-metabolik sendrom düzelme BMI otuz altı hedef yüzde beş ila on kilo kaybı yeterli, sigara bırakma nikotin mesane irritasyonu detrusor hiperaktivitesi artırma bırakma iyileşme ve pelvik taban egzersizleri Kegel egzersizi kasılma-gevşeme sfinkter-levator ani güçlendirme stres-urgency inkontinans kadın-erkek faydalı on kasılma beş saniye on gevşeme üç set günlük mevcuttur. Farmakoterapi antikolinerjik antimuskar inik detrusor aşırı aktivitesi mesane kasılması blokajı M üç reseptör antagonisti, oksibutinin IR immediate release beş mg iki ila üç kez günlük ER extended release beş ila on mg gece yan etki ağız kuruluğu-kabızlık-bulanık görme-kognitif bozukluk yaşlıda dikkatli, tolterodin IR iki mg iki kez-ER dört mg günlük daha seçici M üç az yan etki, solifenacin beş ila on mg günlük uzun yarı ömür günde bir doz, darifenacin yedi buçuk ila on beş mg günlük M üç selektif kabızlık az, fesoterodin dört ila sekiz mg günlük tolterodin aktif metabolit, trosp ium klorid yirty mg iki kez-ER altmış mg günlük kuaterner amin beyin geçişi yok kognitif yan etki az yaşlı tercih, beta üç agonist mirabegron yirty ila elli mg günlük detrusor gevşetme beta üç reseptör agonisti antikolinerjik alternatif yan etki hipertansiyon-taşikardi-üriner retansiyon kontrendikasyon kontrolsüz hipertansiyon yüzbelli/yüz üzeri, vazopressin analogları desmopressin ADH sentetik analog gece idrar üretimi azaltma noktürel poliyüri tedavisi, doz erkek nokta iki ila nokta dört mg kadın nokta bir ila nokta iki mg sublingual tablet gece yatmadan bir saat önce, mekanizma V iki reseptör agonist böbrek tübül su geri emilimi artırma idrar konsantrasyonu hacim azalma, yan etki hiponatremi su intoksikasyonu baş ağrısı-bulantı-konfüzyon-nöbet ciddi yaşlı risk yüksek serum sodyum izlemi başlangıç-üç gün-bir hafta-bir ay-üç ay periyodik yüzotuniki yla yüzotuzbeş mEq/L normal kontrendikasyon kalp yetmezliği-hiponatremi-SIADH-böbrek yetmezliği eGFR elli altı akşam sıvı kısıtlama ikibyüz ml altı iki saat önce, alfa blokerler prostat obstrüksiyon BPH mesane çıkışı gevşetme prostatik düz kas alfa birinci reseptör blokajı, tamsulosin nokta dört mg günlük üroselektif yan etki az, alfuzosin on mg ER günlük kardiyovasküler yan etki az, doksazosin bir ila sekiz mg gece titrasyonu kademeli ortostatik hipotansiyon riski, terazosin bir ila on mg gece benzer doksazosin, silodosin dört ila sekiz mg günlük yüksek ürosele ktif retrograd ejakülasyon yüzde yirtyaltı, yan etki ortostatik hipotansiyon-baş dönmesi-retrograd ejakülasyon-burun tıkanıklığı kombinasyon antikolinerjik artı alfa bloker sınırlı kullanım retansiyon riski, 5-alfa redüktaz inhibitörü büyük prostat otuz gram üzeri DHT dihidrotestosteron blokajı prostat küçültme altı ila oniki ay etki finasterid beş mg günlük-dutasterid nokta beş mg günlük yan etki seksüel disfonksiyon-jinekomasti-depresyon PSA yüzde elli düşürme düzeltme faktör iki kat, diüretik zamanlaması akşam kullanım sabaha değiştir furosemid-hidroklorotiazid gündüz diürez gece azalma loop diüretik sabah-öğle iki doz, sıvı yönetimi diüretik sonrası üç ila dört saat sıvı atılımı tamamlansın gece azalma ve diğer ilaçlar gabapentin üçyüz mg gece bazı çalışma noktüri azaltma mekanizma belirsiz, indometasin NSAID on ila yirty mg gece prostaglandin sentez inhibisyon idrar üretimi azaltma yan etki GI-böbrek dikkatli, imipramin trisiklik antidepresan yirty ila petmezmg gece antikolinerjik-alfa agonist etki mesane kapasite artışı-idrar azaltma yan etki ortostatik hipotansiyon-kognitif-kardiyak aritmı yaşlı dikkatli mevcuttur. Cerrahi tedavi prostat BPH TURP transüretral rezeksiyon prostat elektroreseksiyon prostatatik üretra açılması orta-büyük prostat obstrüksiyon medikal tedavi başarısız endikasyon retansiyon-tekrarlayan UTI-mesane taşı-hematüri-böbrek yetmezliği obstrüksiyona sekonder, etkinlik yüzde seksen ila doksan beş semptom iyileşmesi akım artışı rezidüel idrar azalma, komplikasyon TUR sendromu hiponatremi-retrograd ejakülasyon yüzde seksan ila doksan-üretral striktur yüzde beş-inkontinans yüzde iki nadir, alternatif lazer prostatektomi HoLEP holmium lazer enükleasyon-GreenLight PVP fotoselektif vaporizasyon daha az kanama-kısa hastane benzer etkinlik, açık prostatektomi büyük prostat yetmiş beş gram üzeri suprapubik-retropubik insizyon total adenom çıkarma uzun iyileşme invaziv, minimal invaziv işlemler UroLift prostat dokusuna implant yerleştirme üretra açma ofis prosedürü lokal anestezi hızlı iyileşme orta etkili, Rezum su buharı ablasyon prostat dokusunda nekroz ofis-klinik lokal-genel küçük-orta prostat, TUMT transüretral mikrodalga termoterapi ısı prostat dokusunu yıkma ofis minimal invaziv düşük etkililik, prostat arter embolizasyonu PAE interventional radyoloji kateter prostat damar tıkama prostat küçülme yeni teknik uzun dönem veri sınırlı, mesane tedavisi botulinum toksin A intravesical enjeksiyon OAB dirençli medikal tedavi detrusor kasına yüz ila dörtyüz ünite on ila yirty enjeksiyon sistoskopi lokal-genel anestezi, mekanizma asetilkolin salınımı blokajı detrusor gevşemesi kapasite artışı etki altı ila dokuz ay tekrar enjeksiyon gerekli, yan etki üriner retansiyon geçici yüzde beş ila on temiz aralıklı kateterizasyon CIC gerekebilir UTI riski artışı, sakral nöromodülasyon elektriksel stimülasyon S üç sinir kökü implante cihaz pacemaker benzeri mesane fonksiyonu modülasyonu OAB refrakter cerrahi invaziv pahalı, augmentasyon sistoplasti mesane kapasitesi artırma bağırsak segmenti ekleme ciddi küçük kapasite-fibrotik mesane kompleks major cerrahi son seçenek ve üretral dilatasyon-stent üretral striktur-mesane boynu skleroz mekanik genişletme stent yerleştirme obstrüksiyon açma mevcuttur. Altta yatan neden tedavisi diyabetes mellitus kan şekeri kontrolü HbA1C yüzde yedi altı hedef metformin-insülin-GLP birinci agonist ozmotik diürez azaltma, kalp yetmezliği diüretik-ACE inhibitör-beta bloker-mineralokortikoid reseptör antagonist ejeksiyon fraksiyonu iyileştirme preload azaltma sıvı yükü kontrolü, uyku apnesi CPAP continuous positive airway pressure nazal-facial maske pozitif basınç hava yolu açık apne ortadan kalkar arousal azalma ANP düzelme, hipertansiyon kan basıncı kontrolü yüzotuz yirty/seksen altı hedef ACE inhibitör-ARB-kalsiyum kanal blokeri-diüretik gündüz kullanım, venöz yetmezlik kompresyon çorap yirty ila kırk mmHg diz altı-uyluk gündüz kullanım bacak elevasyonu skleroterapi-cerrahi venöz reflü düzeltme, hiperkalsemi neden tedavi primer hiperparatiroidi cerrahi-malignite kemoterapi-vitamin D intoksikasyonu kesme kalsiyum normalleşme diürez azalma, kronik böbrek hastalığı ilerleme yavaşlatma ACE inhibitör-ARB proteinüri azaltma kan basıncı-glikoz kontrolü diyaliz-transplantasyon ileri evre ve psikolojik destek anksiyete-depresyon SSRİ-SNRI-CBT bilişsel davranışcı terapi stres azaltma uyku kalitesi artışı noktüri azalma psikolojik komponent mevcuttur. Prognoz ve izlem tedavi yanıtı miksiyon günlüğü devam iki ila dört hafta tedavi sonrası gece frekans-hacim değişikliği yaşam kalitesi anketi KHQ King's Health Questionnaire-ICIQ International Consultation on Incontinence Questionnaire skor iyileşmesi, yan etki izlemi ilaç yan etki elektrolit kontrol desmopressin sodyum iki hafta-bir ay-üç ay antikolinerjik rezidüel idrar artışı PVR ölçümü üç ay, düzenli takip kronik durum üç ila altı ay klinik değerlendirme tedavi etkinliği-yan etki-uyum değerlendirme, tedavi modifikasyonu yanıtsız iki ila üç ay değiştirme başka sınıf ilaç kombinasyon tedavi davranışsal artı farmakolojik sinerjistik, refrakter noktüri çoklu faktör kapsamlı değerlendirme ürodinami-uyku çalışması-kardiyak değerlendirme multidisipliner yaklaşım üroloji-nefroloji-kardiyoloji-uyku tıbbı-geriatri kompleks tedavi cerrahi seçenekler ve önleme erken müdahale risk faktörleri kontrolü diyabet-hipertansiyon-obezite yönetimi BPH erken tedavisi ilerleme önleme, sağlıklı yaşam tarzı düzenli egzersiz kilo kontrolü sıvı yönetimi kafein-alkol sınırlı sigara bırakma mesane sağlığı korunması mevcuttur.